Dementie is een van de meest voorkomende oorzaken van afhankelijkheid en achteruitgang bij ouderen. Wereldwijd leven rond de 50 miljoen mensen met dementie. Het aantal mensen met dementie in Europa was in 2015 naar schatting 7,5 miljoen en dat aantal zal naar verwachting in 2050 gestegen zijn naar 14,3 miljoen. De laatste Jaren is duidelijk geworden dat eHealth en eMental Health kunnen worden ingezet om de gevolgen van dementie op persoonlijk en maatschappelijk niveau te reduceren.

INDUCT
In 2016 richtte de Europese Commissie het Interdisciplinary Network for Dementia Utilising Current Technology (INDUCT) op, dat wordt gefinancierd door de Marie Sklodowska-Curie Action (MSCA). De belangrijkste doelstellingen van INDUCT zijn:

1 identificeren van praktische, cognitieve en sociale factoren die nodig zijn om het gebruik van technologie te bevorderen
2 de effectiviteit van technologische toepassingen evalueren
3 onderzoeken wat het makkelijker of moeilijker maakt om technologie in dementiezorg te implementeren
Daarnaast wil INDUCT toekomstige onderzoekers vaardigheden en trainingen aanbieden om het eHealth onderzoek voor dementie te verbeteren.

Vijftien beginnende onderzoekers van verschillende Europese instituten, waaronder VU en VUmc, ontwikkelen, evalueren en/of implementeren eHealth oplossingen voor dementiezorg, zoals apps voor cognitieve stimulatie, het stimuleren van lichamelijke activiteit door middel van virtuele spellen (exergaming), het ontwikkelen van electronische dossiers etc.

iSupport: eMental Health voor vrijwillige zorgverleners van mensen met dementie
Ongeveer 75% van de mensen met dementie leeft thuis en wordt verzorgd door familieleden,  vrienden of buren. Deze onbetaalde zorg verbetert over het algemeen de kwaliteit van leven van de dementerende, maar de verzorgenden kan het wel eens teveel worden. Er is een kans dat zij daardoor meer of minder psychische klachten ontwikkelen. Voor hen heeft de World Health Organization (WHO) in samenwerking met dementie-belangenorganisaties en een expertpanel een online interventie ontwikkeld: iSupport. iSupport kan verzorgenden die geen face-to-face begeleiding kunnen krijgen, steunen en eventuele stress, (over)belasting of symptomen van depressie en angst verminderen. De (onbegeleide) interventie bestaat uit 5 modules en heeft in totaal 23 lessen die informatie geven over onderwerpen die te maken hebben met ‘zorgen voor’, bijvoorbeeld ‘voor mezelf zorgen’, dagelijkse zorg verlenen en omgaan met uitdagend gedrag.

Introductie en onderzoek in Nederland
We willen iSupport impelementeren in de Nederlandse context en de effectiviteit van de interventie vaststellen. Na de implementatie voeren we een ‘superiority two-arm randomized controlled trial’ uit (2018-2019). We werven vrijwillige verzorgenden (n=200) die enige stress of belasting ervaring. Deze aan de onderzoeksgroep toegewezen zorgverleners krijgen 3 maanden lang toegang tot de interventie. Online assessments worden uitgevoerd bij aanvang (t0), 3 maanden daarna (post-intervention, t1), en 6 maanden na aanvang (follow-up, t2).

We verwachten dat iSupport niet alleen de psychische klachten van deze verzorgenden vermindert, maar ook dat zij meer steun weten te krijgen, vaardigheden ontwikkelen om hun taken beter uit te voeren en bij te dragen aan een betere kwaliteit van leven van mensen met dementie.

Met dank aan
Dit onderzoek is onderdeel van de Marie Curie Initial Training Network (ITN) action, H2020-MSCA-ITN-2015, grant agreement number 676265.

Meer informatie
www.dementiainduct.eu
www.mantelzorgersdementie.nl (link is beschikbaar zodra de werving start)
Contact: isupport.fgb@vu.nl

MSc. Ángel C. Pinto Bruno. Promovendus Sectie Klinische Psychology, Amsterdam Public Health Research Institute, VU Amsterdam, Nederland

Gezonder eten, meer bewegen – dit soort voornemens zijn snel gemaakt. Het is een stuk moeilijker om je hier ook aan te houden. Vaak raken die nieuw aan te leren gewoontes in een vergeethoekje. Om de mensen die dit bekend in de oren klinkt te steunen, is eMovit ontwikkeld. eMovit is een iPhone app die je helpt nieuwe positieve gewoontes aan te leren. De app is nog in ontwikkelling. Door eMovit te gebruiken kun je tegelijkertijd deelnemen aan het vernieuwende onderzoek naar de werking van de app.

Hoe werkt eMovit?
Met eMovit kun je een planning maken voor je (nieuwe) positieve activiteiten: je legt vast op welke dagen en welk tijdstip je die activiteiten wil uitvoeren. Je kunt kiezen uit allerlei dingen; varierend van kleine acties zoals een korte pauze nemen, tot grotere taken, bijvoorbeeld een gezonde maaltijd eten. Je kunt ook je eigen activiteiten aan de lijst toevoegen. Zodra een actie is gepland, herinnert eMovit je eraan als het tijd is om die uit te voeren. Nadat je dat hebt gedaan, kun je aangeven hoe prettig het was om te doen, en als je je nieuwe gewoonte blijft uitvoeren, verdien je uiteindelijk een trofee als beloning.

Gebaseerd op behavioural activation
eMovit is gebaseerd op behavioural activation; een evidence-based behandeling van depressies. Het idee achter behavioural activation is dat het ontwikkelen van positieve, plezierige activiteiten mensen kan helpen bij het verminderen van depressieve symptomen (zoals inactiviteit, of je terugtrekken). Hierbij worden de volgende strategieën gebruikt: het structureren en plannen van dagelijkse activiteiten, nieuw gedrag uitproberen en een waardering geven aan de nieuwe activiteit. eMovit helpt deze strategieën in te zetten en kan dus een nuttig middel zijn om depressieve symptomen te verminderen en kan mogelijk ook het welzijn verbeteren van mensen die geen depressieve symptomen hebben.

 

Wat vinden de gebruikers van eMovit?
Om erachter te komen wat iPhone gebruikers vinden van eMovit hebben we gedurende een week een klein onderzoek uitgevoerd onder vier deelnemers. Door geschreven feedback tijdens en interviews aan het begin en het einde van de week, werd duidelijk wat gebruikers goed vinden aan eMovit, wat kan worden verbeterd, en welke problemen ze tegenkwamen.Over het algemeen waren de deelnemers gecharmeerd van het idee achter eMovit en zagen zij mogelijkheden in de app. Vooral het ontwerp werd positief gewaardeerd. Het werd omschreven als ‘aesthetically pleasing’, de afbeeldingen die bij de activiteiten worden vertoond vond men motiverend. De deelnemers vonden de activiteiten waaruit ze konden kiezen aantrekkelijk, vooral ook de kleinere activiteiten als ‘een compliment geven’ of ‘moment voor jezelf’. Ze waren enthousiast over de positiviteit van de app, omdat de app ook kleine vorderingen beloont, terwijl je je niet schuldig hoeft te voelen over dingen die niet lukten. Dat motiveert om vast te houden aan nieuw gedrag; deelnemers vierden al hun eerste kleine successen. Een deelnemer vertelde dat ze tijdens die week dankzij eMovit al veel meer complimenten gegeven had dan eerst.

Wat kan er verbeterd worden?
De deelnemers gaven verschillende suggesties voor het verbeteren van eMovit. Zo vonden zij de inleiding, die verschijnt wanneer eMovit voor de eerste keer geopend wordt, niet informatief genoeg. Zij hadden hier graag gedetailleerdere uitleg gekregen over het gebruik van de app.
Verder ontving niet iedereen altijd een herinnering voor de geplande activiteit. Bovendien vonden zij de herinnering niet specifiek genoeg: een herinnering met tijdsaanduiding, bv. maandag om 14.00 uur, zou beter werken. Op dit moment wordt alleen een herinnering per dagdeel gegeven, op een willekeurig tijdstip. Tenslotte zouden de deelnemers graag een overzicht krijgen van hun vorderingen, bijvoorbeeld een grafiek die het aantal uitgevoerde activiteiten per dag laat zien, of die uitbeeldt op welke dagen er minstens 1 activiteit is uitgevoerd. Dit zal een extra motivatie zijn om je aan het nieuwe gedrag te houden.
Momenteel ontwikkelen we eMovit verder op basis van de feedback die met dit onderzoek verzameld is, zodat het een motiverende, gebruiksvriendelijke app wordt. Ook wordt er gewerkt aan een Duitstalige versie van eMovit. De app is nu in het Nederlands en het Engels beschikbaar.

Onderzoek uitvoeren met eMovit
eMovit is ontwikkeld met gebruik van de Apple ResearchKit (http://researchkit.org),

), een open source model dat in 2015 werd gepresenteerd en is ontwikkeld voor gezondheids- en medisch onderzoek. Onderzoekers kunnen met ResearchKit apps ontwikkelen waarmee ook data verzameld kunnen worden. ResearchKit is al ingezet voor de ontwikkeling van apps voor astma of diabetes. eMovit is een van de eerste apps die gericht is op geestelijke gezondheid.

Zodra eMovit is bijgewerkt zal de app worden in een bredere onderzoeksgroep. De app-gebruikers die hebben toegestemd in deelname aan het onderzoek, werken hier gedurende drie weken aan mee. Zij beantwoorden in die periode dagelijks drie vragen over hun stemming en geluksgevoel en vullen aan het begin en eind van het onderzoek een vragenlijst in. Zo lang het onderzoek duurt delen zij tevens anoniem hun statistische gegevens (nl. de activiteiten die ze hebben uitgevoerd). Ons doel is te onderzoeken of app-gebruikers willen deelnemen aan app-gebaseerd onderzoek, hoe de deelnemers eMovit gebruiken en of het type en de frequentie van de uitgevoerde activiteiten verband houdt met de stemming van de deelnemers.

Wil je eMovit ook proberen? Download dan de app hier: https://itunes.apple.com/nl/app/emovit/id1208136061?mt=8